About RDO
Organisation
News
   Tentoonstelling Kruisvaarders en Weldoeners
   14 april 2015
   juli 2014
   1 oktober 2013
   7 augustus 2013
   7 juli 2013
   5 juni 2013
   16 januari 2013
   17 oktober 2011
   11 augustus 2011

17 oktober 2011

This page is not yet available in your language. We apologize for any inconvenience and will proceed with dutch text.

Portretreeks van Ridderlijke Duitsche Orde toont vier eeuwen Utrechtse traditie

Daantje Meuwissen promoveert 18 oktober op de roerige geschiedenis van de portretreeks van de RDO en presenteert ze nieuwe gegevens over de totstandkoming van de schilderijen en over de makers ervan.

In het Duitse Huis aan de Springweg in Utrecht hangt een portretserie met alle landcommandeurs van de Utrechtse Balije van de Ridderlijke Duitsche Orde sinds 1231. Deze ridderorde, opgericht ten tijde van de kruistochten, bestaat nog steeds, en het bijzondere is dat ook de portretreeks nog altijd wordt voortgezet. De serie vormt een unieke dwarsdoorsnede van ruim vier eeuwen portretkunst.

De portretreeks is opgezet tussen 1576 en 1580, zo blijkt uit het onderzoek van Meuwissen. In deze periode, tijdens de Reformatie, vreesde de katholieke ridderorde voor haar voortbestaan. Jacob Taets van Amerongen, de toenmalige landcommandeur (oftewel bestuurder) in Utrecht, liet daarom de portretreeks schilderen met al zijn illustere voorgangers, teruggaand tot het begin van de Duitsche Orde in Nederland in 1231. Meuwissen toont aan dat hij dit deed om de macht en de eerbiedwaardige ouderdom van de ridderorde te benadrukken: dit instituut mocht niet zomaar worden opgeheven.

Roerige geschiedenis

De Balije van Utrecht (de Nederlandse tak van de Duitsche Orde) bleef inderdaad bestaan, maar Meuwissen laat zien hoeveel de portretreeks in de loop der eeuwen nog te verduren kreeg. Al snel nadat de serie was opgezet werd hij door beeldenstormers beschadigd. In de zeventiende eeuw stokte de portrettraditie tijdelijk: vijf opeenvolgende landcommandeurs lieten hun portret niet aan de reeks toevoegen. Rond 1700 werden de ontbrekende portretten alsnog geschilderd en vanaf toen lieten de landcommandeurs zich altijd tijdens hun ambtsperiode portretteren. Tijdens de Franse overheersing aan het begin van de negentiende eeuw, toen de Utrechtse Balije opnieuw met opheffing werd bedreigd, moesten de portretten tijdelijk van Utrecht naar Den Haag verhuizen.

Laatste portret van Gerard van Honthorst
Meuwissen heeft onder meer archiefonderzoek gedaan en vergelijkend onderzoek met andere kunstwerken. Dat leidde tot verrassende nieuwe vondsten. Zo blijkt de portretreeks het allerlaatste portret te bevatten van Gerard van Honthorst (1592-1656), een van de meest gewilde portretschilders uit de zeventiende eeuw. Hij voltooide dit werk slechts een maand voor zijn dood. Behalve dergelijke beroemde schilders hebben ook minder bekende portrettisten hun stempel op de reeks gedrukt. De meesten waren afkomstig uit de Utrechtse regio. De makers van een aantal portretten in de reeks waren tot nog toe onbekend; voor enkele van deze portretten heeft Meuwissen nu met zekerheid kunnen vaststellen door wie ze geschilderd zijn.

Bijzondere uitgave en bijzondere promotie
Van Meuwissens proefschrift verschijnt een bijzondere uitgave bij Uitgeverij Verloren (ISBN 9789087042363), vormgegeven door Lopezlab in Amsterdam. Het boek bevat zo’n 200 paginagrote kleurenafbeeldingen en in de vormgeving zijn talrijke verwijzingen naar de middeleeuwse oorsprong en de rijke traditie van de Duitsche Orde verwerkt. Ook de promotie op 18 oktober is bijzonder, want deze wordt voorafgegaan door een traditioneel lekenpraatje. Daarin zal Meuwissen onder andere wijzen op verbanden tussen de portretreeks van de landcommandeurs en die van de Utrechtse hoogleraren in de Senaatszaal van het Academiegebouw, waar de promotie plaatsvindt. Aan beide portretseries hebben deels dezelfde portrettisten gewerkt.